ముహూర్తమార్తాండము

మూ॥ మార్తండో వతువాచ నో పాదైర్జాడ్య
         తమోహరః వృత్తిబద్ధతను స్సేవ్యో భీష్టదో విశ్వలోచనః ॥

అర్థ ద్వయవాచీ|| తత్రప్రథమం సూర్యపక్షే॥ మార్తఁడః శ్రీ సూర్యః - నోస్మాకంవాచం అవతురక్షతు - కిఁలక్షణోమార్తఁడః - వృత్త బద్ధతనుః - వృత్తేమండలేబద్ధాసుర్యసత్యథా||తధాచస్మృతౌ॥ సశంఖచక్రంరవిమండలేస్థితం కుశేశయంకాంతమనంతమచ్యుతమిత్యాది - శ్రుతిరపి- యఏషఏతస్మిన్మఁడలే పురుషస్సోగ్నిరిత్యాది। పునఃకింలక్షణః- పాదైః కిరణైః- జాడ్యతమోహరః - జాడ్యంపాతకంశీతంవాతమోంధకారస్తద్ధరతీతితథా ॥ పునఃకింలక్షణః - సేవ్యః సేవితుంయోగ్యః సేవ్యః- అభీష్టఫలదాకృత్వాత్ పునఃకింలక్షణః- అభీష్టదః - సేవితస్సన్నభీష్టఫలదాయీత్యర్థః పునః కథంభూతః- విశ్వలోచనః- విశ్వం లోచ్యతేఃనేనేతి విశ్వలోచనః - లోకచక్షుర్రహేశ్వర ఇత్యాదిత్యహృదయే ఉక్తత్వాత్। ప్రకాశకత్వాత్|| అథగ్రంథపక్షే॥ మార్తండోముహూర్తమార్తండః- సః- వాచం అవతు- కింలక్షణః- వృత్తబద్ధతను:- వృత్తానిప్రహర్షిణీ శార్దూలవిక్రీడితాదీని- తైర్బద్ధాతనుర్యస్యతథా॥ పునఃకిం|| పాదైర్జాడ్యతమోహరః - పాదైర్వృత్తచరణైఃజాడ్యం మూర్ఖత్వంత దేవతషఃతద్ధరతీతితథా-పునఃకిం - సేవ్యఃనిరంతరం పఠనీయఇత్యర్థః పునఃకిం- అభీష్టదః- యథోక్తముహూర్తవ్యుత్పత్తి కరణాధభీష్టార్థసిద్ధికారీత్యర్థః| పునః కిం-విశ్వలోచనః– సమయప్రకాశకత్వాత్ 

మూ॥ కుర్వే ముహూర్తమార్తండ టీకాం మార్తండవల్లభాం|
        ఇయమా కల్పమేతేన రీవ్యార్వి పాస్యవేశ్మసు||

ఇహశాస్త్రేతావత్సంబంధాభిధేయప్రయోజనాత్పూజ్యంతే ॥బ్రహ్మాదివిని స్పృతమిదం వేదాంగమితిసంబంధః ఉక్తంచనారదమునినాస్వ సంహితాయాం।। వేదస్యనిర్మలంచక్షుజ్యోతిశ్శాస్త్రమనుత్తమం। అన్యశాస్త్రస్యసంబంధో వేదాంగ మితిధాతృతఇతి। అత్రాప్యుక్తం। పూర్వ వాక్యార్థమాదాయ గ్రంథోయంరచితో లఘురితి|| త్యాజ్యనక్షత్రాద్యర్తు లగ్నగోచరం గర్భాధానాదిసంస్కార వివాహా గ్న్యాధానవాస్తుయా త్రామిశ్రానధ్యాయవల్లీ గృహగోచర సంక్రాంతి కథన మభిధేయం - తథా చనారదః ॥ అభిధేయంచజగత శుభాశుభనిరూపణమితి ॥ అస్యప్రయోజనం మహూర్తే నానాకార్యసాధనం। అస్యసమ్యక్ జ్ఞానాన్మోక్షా...............